|
Người Trung Quốc dùng chữ tượng hình. Nó không chỉ để ghi lại phát âm mà còn biểu hiện chữ đó có nội dung thuộc lĩnh vực nào. Vì vậy, chữ tượng hình của Trung Quốc tương đối đa dạng, số lượng chữ cũng khá nhiều.
Phát âm của người Trung Quốc thường đơn giản, phụ âm và nguyên âm ít, cho nên từ phát âm Trung Quốc cũng ít. Âm của người Trung Quốc phát ra cũng có các thanh, đó là: Bình, thượng, khứ, nhập.
Khác hẳn với tiếng Việt dùng chữ quốc ngữ, một âm được biểu diễn bằng một chữ, và ngược lại một chữ chỉ được đọc thành một âm (ở đây chỉ tính đến từ ngữ chuẩn phổ thông, không tính đến phát âm có yếu tố vùng miền). Một từ phát âm của người Trung Quốc có thể viết thành nhiều chữ, hoặc ngược lại, nhiều chữ Trung Quốc được đọc cùng bằng một âm.
Người Trung Quốc có cách chơi chữ đồng âm, nghĩa là dùng các chữ viết khác nhau, có nghĩa khác nhau để thay thế cho nhau trong một số trường hợp cụ thể.
Có câu chuyện vui về một cậu bé lười học, nhưng lại mê Thủy Hử của Thi Nại Am. Cậu bé bị bố mắng: “ Con không học hành cho tử tế, lớn lên sẽ thành vô dụng!”. Cậu bé reo lên: “ Bố bảo con sau này sẽ trở thành Ngô Dụng ư! Thế thì hay quá!”. Trong câu chuyện này Vô dụng và Ngô Dụng, viết khác nhau và nghĩa hoàn toàn khác nhau, nhưng âm Bắc Kinh đều đọc là “wú yòng”. Khi viết không thể nhầm lẫn, nhưng khi nói do phát âm nên có thể bị nhầm lẫn. Người Trung Quốc thường chơi chữ theo cách này.
Chữ “Phúc” trong hạnh phúc, nghĩa là tốt đẹp, may mắn có phát âm theo tiếng Bắc Kinh là “phu” (fú), chữ “Bức” nghĩa là con dơi cũng phát âm là “phu” (fú), cách viết gần giống nhau, chỉ khác là ở chữ Phúc có bộ Y, còn chữ Bức có bộ Trùng. Người ta dùng hình ảnh con dơi để tượng trưng cho chữ Phúc. Trên nhà cửa, vật dụng, đồ trang trí có hình ảnh con dơi cách điệu được vẽ ở vị trí trang trọng. Người Việt ta cũng học theo cách chơi này, trên một số nhà xây dựng cách đây vài chục năm, trên quan tài cũng được vẽ hình ảnh con dơi cách điệu.
Ở nước ta, trong dân gian, người ta cũng chơi chữ đồng âm, khác nghĩa. Ví dụ: Bà già đi chợ Cầu Đông/Bói xem một quẻ lấy chồng lợi chăng/Thày bói gieo quẻ phán rằng/Lợi thì có lợi, nhưng răng chẳng còn.
Trong câu này, bà già muốn đi xem bói việc lấy chồng có lợi (ích lợi) không, nhưng thày bói lại bảo rằng: “Lợi thì có lợi, nhưng răng chẳng còn”, lợi ở đây là răng-lợi, già rồi răng rụng hết thì chỉ còn trơ lợi. Cách chơi chữ Lợi đã gây tính hài hước trong bài ca dao này.
Người chơi số xe, số sim điện thoại coi số 6-8 là con số lục-bát, và giải thích là theo cách chơi chữ đồng âm của người Trung Quốc sẽ là chữ “Lộc-Phát”, nghĩa là có lộc phát, còn cặp số 7-8, thì họ lại gọi là “Thất- Bát”, có nghĩa là mất mát ngay, chả cần nói trại.
Người ta xuất bản tập thơ lục bát, họ cũng gọi là tập thơ Lộc Phát, ngày 6-8 âm lịch cũng được gọi là ngày Lộc Phát. Thực ra cách gọi lục bát thành lộc phát chưa có cơ sở và cách chơi đồng âm khác nghĩa cũng chưa chuẩn xác.
Theo cách phát âm của tiếng Bắc Kinh, chữ 6 và 8 mà theo âm Hán-Việt viết là lục-bát được đọc là liù bã. Âm “liù” trong tiếng Bắc Kinh chỉ có các từ đồng âm khác nghĩa là các từ: liù - số 6, liù - dòng chảy, liù – trát, chít, liù - dạo chơi, liù - hấp…không liên quan gì đến chữ lù fã (lộc), âm “bã” có các từ đồng âm: bã - số 8, bã – cái bừa, bã – bám bíu, bã - sẹo, bã- bờ giậu… không liên quan gì đến chữ lù fã (phát) cả. Như vậy, nếu chơi chữ đồng âm khác nghĩa theo liù bã khác hẳn với lù fã.
Vì vậy, chữ lộc phát theo âm Hán Việt được đọc là lu fa, khác hẳn cách đọc của lục bát là liu ba, nên không thể chơi đồng âm liu ba thành lù fã được.
Kiến trúc sư Phạm Cương, một chuyên gia phong thủy cũng cho rằng: “Nếu phát âm theo đúng nghĩa tiếng Việt là lục bát lại không mang ý nghĩa tài lộc, không chứa nhiều giá trị.”
Như vậy, cách gọi trại lục bát thành lộc phát là không có cơ sở. Theo cách chơi đồng âm khác nghĩa của người Trung Quốc và theo cách gọi của người Việt thì lục bát chỉ đồng nghĩa với lục đĩa, lục nồi, lục niêu như một số người thường nói vui.
Cách chơi đồng âm khác nghĩa của người Việt chỉ mang tính hài hước và truyền miệng trong dân gian, ít khi được coi là văn chính thống đăng trên báo chí, không có cơ sở khoa học. Việc chơi số xe, số sim điện thoại không mang nhiều ý nghĩa, còn việc một trang thơ lục bát chính thống trên mạng lại dùng cách chơi này vừa không chính xác, vừa không có giá trị gì cho lắm./.
Phạm Thanh Cải
|
Lý luận phê bình 
