|
Các nhân vật lịch sử thường trở thành nguồn cảm hứng của văn học nghệ thuật, trong đó có những nhân vật không chỉ khơi nguồn nhất thời mà nhiều năm sau vẫn dạt dào trong tâm tưởng văn nghệ sĩ, thôi thúc họ sáng tạo, lại có những nhân vật tầm ảnh hưởng không chỉ trong phạm vi quốc gia mà lan toả tới toàn thế giới. Chủ tịch Hồ Chí Minh bao hàm tất cả những trường hợp như vậy.
Nói về thế giới, ngoài những gì bạn đọc đã biết như: Tháng 11/1987 UNESCO công nhận “Chủ tịch Hồ Chí Minh là anh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hoá” và ra Nghị quyết tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người vào năm 1990; như các quảng trường mang tên Hồ Chí Minh tại một số thành phố trên thế giới, xin cung cấp thêm hai thông tin:
- Trong những năm chúng ta tiến hành kháng chiến chống Mỹ, hoạ sĩ nổi tiếng người Mêxicô, Xicâyrốt (David Alfaro Siqueros, 1898 – 1974) đã thực hiện một bức tranh tường hoành tráng trong đó có hình ảnh Hồ Chí Minh. Các tranh của Xicâyrốt đều rất lớn, có bức tới 450 m2, thường mang cảm hứng chủ đạo là chủ nghĩa xã hội và lý tưởng cộng sản.
- Năm 2001, một người sưu tầm tem ở Rwanda, châu Phi gửi thư sang Việt Nam xin được trao đổi tem. Ông có blốc tem của Bưu chính Rwanda in hình bốn nhân vật trong bộ tem “Le Maillenaire” (những nhân vật của thế kỷ) và xin được trao đổi để có con tem “Bác Hồ tưới cây vú sữa” do Bưu chính Cộng hoà miền Nam Việt Nam (Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam) ấn hành. Blốc tem là loại hình tem bao gồm nhiều con tem đặt trong một tổng thể đồng thời có thể tách thành những con tem riêng biệt. Bốn nhân vật trong blốc tem nói trên được in trong khuôn hình của bốn con tem, bên cạnh là những hình ảnh có liên quan đến nhân vật. Bốn nhân vật đó là Tổng thống Pháp - tướng Charles De Gaulle; nhà bác học Đức Wernher Von Braun cha đẻ của tên lửa đạn đạo - bom bay trong thế chiến thứ hai; Nhà sản xuất phim người Mỹ Walt Disney- tác giả của phim hoạt hình với những nhân vật lừng danh như chuột Mickey, vịt Donald, Bạch Tuyết và bảy chú lùn; Chủ tịch Hồ Chí Minh (cạnh con tem là hình ảnh Nguyễn ái Quốc tại Đại hội 18 Đảng Xã hội Pháp và ảnh quân Pháp đầu hàng ở Điện Biên Phủ năm 1954). Tạp chí Tem của Hội Tem Việt Nam số tháng 1/2006 đã đăng thông tin này kèm theo ảnh blốc tem nói trên.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc tuyên ngôn độc lập
Ảnh: Đinh Đăng ĐỊnh
ở Việt Nam, hình tượng Hồ Chí Minh trở thành nguồn cảm hứng sáng tạo của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ thuộc hầu hết các ngành nghệ thuật. Số lượng tác phẩm không thể nào kể hết, ngay những tác phẩm được nhiều người biết đến cũng khó nhớ được đầy đủ, vậy nên trình bày của chúng tôi xin đề cập đến những tác phẩm văn học nghệ thuật đầu tiên về lãnh tụ Hồ Chí Minh dưới đây chắc chắn còn nhiều thiếu sót.
Bức ảnh Nguyễn ái Quốc tại Đại hội 18 Đảng Xã hội Pháp. Đại hội này họp từ ngày 25 đến 30/12/1920 tại thành phố Tua (Tours)nước Pháp nên nhiều người còn gọi là Đại hội Tua. Theo cuốn Sổ tay tra cứu về cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh (NXB Hải Phòng, 2004) thì Đảng Xã hội Pháp thành lập năm 1905, Nguyễn ái Quốc gia nhập Đảng khoảng năm 1919 và tham dự Đại hội Tua với tư cách là đại biểu Đông Dương. Đại hội diễn ra căng thẳng với nhiều tranh luận gay gắt, cuối cùng vào ngày 30/12 với hơn 70% số phiếu tán thành, đa số đại biểu đã tuyên bố thành lập Phân bộ Pháp của Quốc tế Cộng sản, ngày này được lấy làm ngày thành lập Đảng Cộng sản Pháp; Một năm sau Đảng Cộng sản Pháp tiến hành đại hội lần thứ nhất tại Vecxay, Nguyễn ái Quốc trở thành một trong những đảng viên đầu tiên. Bức ảnh thời sự nói trên đã mang giá trị lịch sử không chỉ với cá nhân Chủ tịch Hồ Chí Minh mà cả với Đảng Cộng sản Pháp; Về nghệ thuật, bức ảnh cũng rất đáng trân trọng vì người chụp đã chớp được khoảnh khắc điển hình mang tính khái quát cao với hình ảnh nổi bật, trẻ trung, ngời sáng, đậm chất á đông của Nguyễn ái Quốc bên cạnh các đồng chí Pháp. Các bức ảnh chụp Bác sau đó, những năm ở Liên Xô (từ 1923), khi tham dự Đại hội 5 và 7 Quốc tế Cộng sản, lúc ở Quảng Châu và Hồng Kông, Trung Quốc… cũng mang giá trị lịch sử và ý nghĩa nhất định.
Sau những tác phẩm ảnh nói trên là bài thơ Hồ Chí Minh của Tố Hữu viết ngày 26/8/1945. Hình ảnh lãnh tụ trong bài thơ được miêu tả có phần khoa trương nhưng lại hoà hợp với hào khí của đất nước và hùng khí trong mỗi con người những năm tháng lịch sử ấy: “Tiếng Người thét/ Mau lên gươm lắp súng/Và cả đoàn quân/Đã bao nhiêu năm tháng trải phong trần/ Mắt sáng quắc, tay xanh loè mã tấu/Vụt ào lên, quyết hy sinh chiến đấu”. Tiếp theo phải kể đến những thước phim vô cùng quí giá do một người nước ngoài quay về không khí của quần chúng tại quảng trường Ba Đình ngày Chủ nhật mồng 2 tháng 9 lịch sử và hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn độc lập. Hôm đó, nhiều bức ảnh cũng đã được chụp, song như nghệ sĩ Đinh Đăng Định kể thì do người chụp không ai lên được lễ đài và cũng không có ống kính chụp xa nên không nhà nhiếp ảnh nào có được bức ảnh cận cảnh đặc tả, tuy vậy những ảnh về toàn cảnh lễ đài vẫn mang giá trị lịch sử lớn lao và vẫn cho thấy hình dáng vị Chủ tịch đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà non trẻ.
Nghệ sĩ Võ An Ninh là người trong nước đầu tiên chụp ảnh cận cảnh Hồ Chủ tịch ngay chiều ngày 2/9, cùng với Bác là đại tướng Võ Nguyên Giáp. “Thế là tôi có bức ảnh có một không hai trong cả cuộc đời gắn bó với nghệ thuật: Cụ Hồ ngồi bên ông Võ Nguyên Giáp, cả hai gương mặt đều cương nghị, nhưng hiền hoà, có chút khắc khổ vì những lo toan cho vận nước ở giờ phút hàng ngàn cân treo sợi tóc. Hơn nữa, đây là tấm ảnh chụp vào ngày lịch sử muôn đời ghi nhớ của dân tộc ta ngay sau khi Cụ Hồ đọc Tuyên ngôn đọc lập với quốc dân đồng bào cả nước và thế giới” - Nghệ sĩ Võ An Ninh kể lại.
Theo ông nhớ thì vào 2 giờ chiều ngày đầu tuần thứ hai tháng 9, nhưng theo Đinh Đăng Định thì đầu tháng 10, sau cuộc họp của 32 chủ hiệu ảnh ở Hà Nội do Nha Tuyên truyền triệu tập, 6 thợ ảnh đã được chọn để tới Bắc Bộ phủ chụp Hồ Chủ tịch, trong đó có Vũ Năng An, Đinh Đăng Định và người của hai hiệu ảnh nổi tiếng: Khánh Ký, Hương Ký. Nhà ảnh Khánh Ký đã tháo dỡ để đem đến toàn bộ phòng ảnh của mình nên đồ nghề chất đầy cả một xe bò với chiếc máy đồ sộ cùng đèn, pha đèn; ông chủ Trần Văn Lưu hiệu Photo Atơlie phố Cột Cờ (nay là phố Điện Biên Phủ) của Vũ Năng An cũng đi xe tay cùng với đồ nghề; trong khi Đinh Đăng Định chỉ với chiếc máy ảnh khoác vai và cái chân máy. Vũ Năng An chụp ba kiểu thì hai kiểu được chấp nhận, trong đó bức chụp thẳng đã làm xôn xao dư luận: “Mắt Cụ Hồ có hai con ngươi” và người ta tin rằng Cụ là một vị thánh. Bức ảnh này được Bác cho in nhiều bản và gửi tặng các đồng chí và bạn của Người như Môrit Tôrê, Macsen Casanh, Giăc Đuyclô… Thống lý ở Phiêng Sa bên Lào cũng có bức ảnh này. Ông nói: “Mắt Cụ Hồ có hai con ngươi, khác người thường. Cụ hiểu thấu khát vọng của mọi người dân, bất kể người đó là dân tộc nào, đó là lòng nhân nghĩa cao cả của Cụ.”. Vũ Năng An giải thích, thực ra đó là do ánh chiếu của hai chiếc đèn tụ quang tạo nên.
Theo nhà lý luận phê bình nhiếp ảnh Trần Đương, bài đăng trong tạp chí Mỹ thuật và Nhiếp ảnh của Vụ Mỹ thuật - Bộ Văn hoá thông tin số tháng 6/2002 thì những nhà nhiếp ảnh Việt Nam đầu tiên chụp ảnh Bác là Khánh Ký, Võ An Ninh, Vũ Năng An, Đinh Đăng Định…
Nhà điêu khắc Nguyễn Thị Kim với bức tượng cụ Hồ
Chúng tôi thấy cần phải nói cho rõ: Phải phân biệt ông Khánh Ký và hiệu ảnh Khánh Ký. Ông Nguyễn Đình Khánh, người làng Lai Xá, xã Kim Chung, huyện Hoài Đức, tỉnh Sơn Tây (nay thuộc Hà Nội), là người có công lớn nhất trong việc phát triển nghề ảnh ở nước ta. Năm 1892 ông mở hiệu Khánh Ký ở phố Hàng Gai, Hà Nội và truyền nghề cho người trong họ, chẳng bao lâu sau khắp nơi ra đời hàng loạt hiệu ảnh của những ông chủ Lai Xá. Hiệu Hương Ký ở Hà Nội và hiệu Phúc Lai ở Hải Phòng đều của người Lai Xá. Chủ hiệu Phúc Lai là ông Nguyễn Văn Đính, mở hiệu ở Hải Phòng khoảng năm 1930. Sau năm 1955 hiệu Phúc Lai trở thành Quốc doanh nhiếp ảnh Lê Chân, gần đây thành hiệu sách Hải Hà trên phố Trần Phú. Họ Nguyễn ở Lai Xá cũng nhiều người không theo nghề ảnh, như hai anh em Bộ trưởng Giáo dục Nguyễn Văn Huyên và luật sư Nguyễn Văn Hưởng, như chính ba con trai ông Khánh Ký, họ đều theo đuổi các ngành khoa học (thiên văn học, hoá học, nhân chủng học) và trở thành các giáo sư có uy tín ở Pháp.
Năm 1945 khi các nhà nhiếp ảnh chụp ảnh Bác thì ông Nguyễn Đình Khánh đã làm ăn sinh sống ở Pháp từ trước, tại Hà Nội chỉ có cửa hiệu của ông, vì vậy chụp ảnh Bác lúc đó chỉ là thợ ảnh hiệu Khánh Ký. Tuy nhiên đưa ông Khánh Ký lên trước hết trong những người Việt Nam đầu tiên chụp ảnh Bác cũng không phải không có lý. Chính ông đã dạy Nguyễn ái Quốc nghề ảnh khi Bác ở ngõ Côngpoanh, Pari những năm 1921 - 1923. Sống bằng nghề ảnh ở “Thủ đô ánh sáng”, cũng là nơi đã phát minh ra kỹ thuật nhiếp ảnh chắc chắn không hề dễ dàng, vậy mà ông Khánh Ký chẳng những tồn tại trong nhiều năm mà còn là một người chụp ảnh có tiếng ở Pari. Là thầy dạy nghề ảnh, từ đó suy ra ông Khánh Ký là người đầu tiên chụp ảnh Nguyễn ái Quốc - Hồ Chí Minh cũng có cơ sở. Sau này, khi Hồ Chủ tịch sang Pháp theo lời mời của Chính phủ Pháp dự Hội nghị Phôngtennơblô thì ông Khánh Ký đã mất. Ông Vũ Đình Huỳnh, được theo Bác sang Pháp hồi ấy kể: Ngày 25/6/1946 Bác đến viếng mộ ông Khánh Ký. Đứng trước mộ ông, Bác không cầm nổi nước mắt và kể chuyện ngày trước cụ Phan Chu Trinh dẫn Bác đến học nghề ảnh ở ông Khánh Ký, những ngày ấy nếu không có sự cưu mang của cụ Phan, ông Khánh Ký và bà con Việt kiều, chắc chắn Bác còn gặp nhiều khó khăn. Vui mừng vì nước nhà được độc lập, đầu tháng 6/1946 ông Khánh Ký đã viết thư về nước ngỏ ý muốn được trở về phụng sự quốc dân. Hồ Chủ tịch định đi chuyến này sẽ đón ông về luôn, không ngờ tới Pháp thì ông đã qua đời trước đó mấy ngày!
Nhà thơ Hằng Phương có một câu chuyện cảm động (Bà là vợ nhà nghiên cứu văn nghệ Vũ Ngọc Phan, là mẹ của hoạ sĩ Vũ Giáng Hương và giáo sư Vũ Tuyên Hoàng). Đầu năm 1945 muốn gia đình đỡ thiếu thốn, bà mua văn phòng phẩm vào Thanh Hoá bán, một lần bà đem cam từ Thanh Hoá ra đến Bắc Bộ phủ biếu Hồ Chủ tịch nhưng không gặp được Người. Bà gửi gói cam lại cùng với bài thơ của mình. Mấy hôm sau người nhà nói Cụ Hồ có bài thơ Cám ơn người tặng cam in báo Tiếng gọi phụ nữ, Hằng Phương vội mua báo. Thì ra vì Hằng Phương không để lại địa chỉ nên Hồ Chủ tịch đành phải nhờ báo đăng thơ cảm ơn. Bài thơ của Hằng Phương đề ngày 2/1/1946 như sau:
Cam ngon Thanh Hoá vốn dòng
Kính dâng Chủ tịch tỏ lòng mến yêu
Đắng cay Cụ nếm đã nhiều
Ngọt bùi trời trả đủ điều từ đây
Cùng quốc dân hưởng những ngày
Tự do, hạnh phúc tràn đầy trời Nam
Anh hùng mở mặt giang san
Lưu danh thiên cổ, vẻ vang giống nòi.
Bài thơ cảm ơn của Hồ Chủ tịch như sau:
Cảm ơn bà biếu gói cam
Nhận thì không đáng từ làm sao đây
Ăn quả nhớ kẻ trồng cây
Phải chăng khổ tận, đến ngày cam lai.
Sau nhiếp ảnh, thơ và những thước phim về ngày 2/9, đến lượt các tác giả mỹ thuật trở thành những người đầu tiên có tác phẩm về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong bộ sách Hồ Chí Minh với văn nghệ sĩ, văn nghệ sĩ với Hồ Chí Minh (NXB Hội Nhà văn, 2010) có nhiều bài viết về sự kiện này. Đấy là việc các hoạ sĩ Tô Ngọc Vân, Nguyễn Đỗ Cung và nhà điêu khắc Nguyễn Thị Kim được gặp Hồ Chủ tịch để vẽ và nặn tượng Người vào tháng 5/1946. Trước đó, nhà văn Nguyễn Đình Thi, Tổng thư ký Hội Văn hoá cứu quốc đã đạp xe đến nhà từng người báo tin họ được ban lãnh đạo Hội chọn để sáng tác về Bác, chuẩn bị cho Triển lãm mỹ thuật và Nguyễn Thị Kim trở thành người đầu tiên của giới mỹ thuật làm tượng Bác. Công việc của ba nghệ sĩ kết thúc vào sáng 30/5, sau hai giờ Bác ngồi “làm mẫu” vì tiếp đó Bác phải đến Khu học xá tạm biệt đồng bào trước khi sang Pháp dự hội nghị Phôngtennơblô. “Làm mẫu” nhưng trên thực tế Bác vẫn làm việc bình thường và Tô Ngọc Vân đã phản ảnh được điều đó trong cả hai bức ký hoạ và sơn dầu Bác Hồ làm việc ở Bắc Bộ phủ của mình. Hình ảnh vị lãnh tụ ở đấy thật gần gũi, bình dị và ung dung, toát lên sự tự tin mạnh mẽ trước những ngày sóng gió của đất nước. Theo kỷ yếu Liên hiệp các Hội văn học nghệ thuật Việt Nam, 1948 – 2005 (NXB Hội Nhà văn, 2005) thì cuộc triển lãm nói trên mang tên “Triển lãm mỹ thuật Tháng Tám”, khai mạc vào ngày 18/8/1946. Trước đó, tạp chí Tiên phong số ra ngày 16/4/1946 đã có bài kêu gọi “Các nhà mỹ thuật hãy sửa soạn tác phẩm để dự phòng Triển lãm Mỹ thuật do Hội Văn hoá cứu quốc tổ chức vào mùa thu”.
Bức tượng Cụ Hồ của Nguyễn Thị Kim thực hiện tại chỗ bằng đất sét, sau đó được đổ thạch cao để làm khuôn đúc đồng. Toàn quốc kháng chiến nổ ra vợ chồng hoạ sĩ Phạm Văn Đôn - Nguyễn Thị Kim đã giấu tượng dưới căn hầm đào ở gầm bàn thờ. Sự việc không ai được biết, kể cả con cháu trong nhà. Trong 8 năm kháng chiến, Nguyễn Thị Kim hai lần bí mật về thăm nhà và rất mừng khi thấy bức tượng vẫn còn dưới hầm. Hoà bình lập lại tượng được tác giả tặng Viện Bảo tàng Cách mạng vừa thành lập.
Bác Hồ làm việc ở Bắc Bộ phủ
Tranh: Tô Ngọc Vân
Người thứ hai làm tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà điêu khắc Vũ Cao Đàm. Ông học khoá hai Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương cùng với Tô Ngọc Vân. Trường này chỉ tuyển năm, sáu sinh viên mỗi khoá. Tốt nghiệp năm 1931vào loại xuất sắc, Vũ Cao Đàm được nhận học bổng sang Pháp học tiếp rồi ở lại Pháp. Khi Hồ Chủ tịch sang Pháp dự Hội nghị Phôngtennơblô, trong không khí hân hoan của Việt kiều với Bác, Vũ Cao Đàm đã đề đạt nguyện vọng được tạc tượng Bác và Bác đã đồng ý. Trong bài viết của mình, người con gái của ông bà Vũ Cao Đàm, chị Yannich Vũ kể: Tượng cao 45,7 cm bằng thạch cao. Hồ Chủ tịch cũng đã tặng ảnh và huy hiệu của Người cho Vũ Cao Đàm, tấm huy hiệu sau đó được Vũ Cao Đàm phiên bản thành nhiều chiếc từ một cơ sở đúc tiền. Sau, do người gác cổng tố cáo nên cảnh sát Pháp đã khám nhà Vũ Cao Đàm, may sao được người cậu báo trước nên tượng, ảnh và huy hiệu Bác đã được đem giấu vào hòm đàn dương cầm nên cảnh sát không tìm thấy. Vũ Cao Đàm bị bắt đi gần sáng mới được thả. Từ đó ông lâm bệnh và không thể làm việc được vì vậy phải dời Pari đi nơi khác và tìm đến nhà một nông dân đảng viên Đảng Cộng sản Pháp để nhờ giấu bức tượng. Vào những năm 1950, nhà Vũ Cao Đàm còn bị khám hai lần nữa và cảnh sát lấy đi 20 tấm huy hiệu Bác giấu trong hầm của phòng tiếp khách. Năm 1967 ông bà Vũ Cao Đàm trở lại nơi nhờ giấu bức tượng, 20 năm đã trôi qua, người nông dân ngày trước lúc này đã già và lâm bệnh nên không còn nhớ Vũ Cao Đàm là ai. Rồi một tia sáng như loé lên trong đôi mắt ông, ông nhìn bà vợ Vũ Cao Đàm: “Thưa bà, bà tìm bức tượng Hồ Chí Minh có phải không?” rồi đưa mọi người vào một căn phòng tối tăm, lấy ra dưới lớp rơm bức tượng. Ngay năm sau gia đình Vũ Cao Đàm đã định chuyển tượng về Tố quốc nhưng đúng lúc đó diễn ra cuộc tổng tấn công Tết Mậu thân (1968) nên không xin được hộ chiếu. Thời gian trôi đi, 30 năm trôi qua kể từ ngày tìm lại được bức tượng, vào năm 1996 vợ chồng Yannich Vũ quyết định mang tượng sang Tây Ban Nha, tới một điểm đúc đồng nổi tiếng đổ khuôn chuyển từ thạch cao sang đồng để giữ tượng được vĩnh viễn với ý định sẽ chuyển tượng về nước vào dịp kỷ niệm sinh nhật Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hai năm sau, năm 1998 ý định được thực hiện, rất tiếc do khoảng cách về địa lý và lý do tàu xe nên tượng tới Hà Nội chậm mất một ngày: 20/5/1998! Ông Vũ Cao Đàm lúc này đã 90 tuổi không về nước được, tin này làm ông hết sức mừng rỡ.
Bộ sách Hồ Chí Minh với văn nghệ sĩ, văn nghệ sĩ với Hồ Chí Minh tập hợp nhiều bài viết có giá trị, rất tiếc không bài nào nói về những thước phim do hoạ sĩ Mai Trung Thứ thực hiện ở Pháp năm 1946, ghi lại hoạt động của Hồ Chủ tịch và phái đoàn Phạm Văn Đồng tại Hội nghị Phôngtennơblô. Tạp chí Cửa Biển số Xuân Tân Tỵ, 2001 có bài của nhà văn Mai Ngữ (tên thật là Mai Trung Rạng, cháu gọi Mai Trung Thứ là chú) viết về sự kiện này. Mai Trung Thứ, người làng Do Nha, nay thuộc xã Tân Tiến, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng, ông là sinh viên khoá I Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương cùng với Nguyễn Phan Chánh, Lê Văn Đệ, Lê Phổ, George Khánh và Nguyễn Cao Luyện. Năm 1936 Mai Trung Thứ sang định cư và hành nghề ở Pari, Pháp. Với chiếc máy quay phim 35 li, ông đã quay những hoạt động, những cuộc hội họp và hưởng ứng Tuần lễ vàng (diễn ra ở trong nước từ 17 đến 24/9/1945) ủng hộ Chính phủ Hồ Chí Minh của Việt kiều ở Pháp và đầu năm 1946 đã gửi về nước bộ phim tài liệu Sức sống của 25.000 kiều bào tại Pháp. Phim đã được chiếu tại các rạp ở Hà Nội. Tháng 6/1946 Mai Trung Thứ lại thực hiện phim về Chủ tịch Hồ Chí Minh và phái đoàn Phạm Văn Đồng tại Pháp. Phim đã được chiếu trước bà con Việt kiều. Tháng 1/1974 Mai Trung Thứ về thăm Tổ quốc và trao lại những thước phim này, nhờ đó cùng với các tài liệu khác các nhà làm phim trong nước đã hoàn thiện bộ phim về cuộc đời hoạt động của Hồ Chủ tịch.
Trên đây là những tác phẩm văn học nghệ thuật đầu tiên về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nhiều tác phẩm trên thực tế chỉ là tác phẩm thời sự nhưng ý nghĩa lịch sử, tầm khái quát, sức cuốn hút công chúng và đặc biệt là tình cảm của tác giả gửi gắm trong đó đã đưa tác phẩm trở thành những tác phẩm nghệ thuật có giá trị. Và còn phải nhấn mạnh điều này: Mọi tình cảm đối với Bác đều rất được trân trọng nhưng cũng như các lĩnh vực tình cảm khác, những tình cảm đầu tiên, tình cảm của người xa Tổ quốc bao giờ cũng mang ý nghĩa đặc biệt xúc động vì ngoài tấm lòng, tất cả không hề có một mục đích gì khác./.
|
