|
Mùa đông năm 2006, tôi đi tìm quả dứa dại ở Đồ Sơn để chữa một thứ bệnh theo bài thuốc dân gian. Ra đến bãi tắm Tiên ở khu 3- nơi có những cây dứa chạy dài bên chân sóng, thì lạ thay, chúng đã không còn. Cả một dải bãi tắm oằn èo như cái ruột tượng kia cũng biến mất. Chỉ thấy đất đội sóng nhô lên, nhô lên... rồi đẩy biển về phía đảo đèn Hòn Dấu ngoài kia.
Cho đến khi được ngồi cùng nhà điêu khắc Lê Công Thành dưới tấm bạt, nhìn những đoàn xe nối đuôi nhau chở đất, đá đổ về làm đầy lên khoảng không gian trước biển, tôi mới hiểu ở đây đang bắt đầu Dự án xây dựng Hòn Dấu Resort theo mô hình tư nhân đầu tư kinh phí..Khởi động cùng các hạng mục chính, là Trại sáng tác điêu khắc quốc tế mà nhà điêu khắc Lê Công Thành là người có mặt từ đầu với hai tác phẩm Người đàn bà trước biển và Cây đèn biển. Ông nói với tôi: “ Mình ngồi trên mặt nước đấy nhé. Chỉ khác là nước giờ đã có móng, cao gần 20 mét tính từ lòng biển”. Và ông đưa tôi đi dọc chân kè đá, quanh vườn tượng. Tôi bắt đầu bị cuốn hút bởi nhịp cầu nối văn hoá trên mảnh đất Đồ Sơn thời kỳ mở ra biển lớn mà những pho tượng là điểm nhấn trung tâm.
"Từ nguồn cội"- Cao Nam Tiến (Hải Phòng)
Thời điểm ấy, bài toán “ tìm vị trí đặt tượng” thực là nan giải với mỗi nhà điêu khắc. Về điều này, ông Bùi Quang Khả, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Du lịch quốc tế Hòn Dấu lúc ấy- người tâm đắc với ý tưởng “ tạo không gian văn hóa từ khu du lịch” đã nói: “ Thế giới các nhà điêu khắc đối với tôi còn rất nhiều bí mật mà chỉ qua công việc chúng tôi mới dần hiểu nhau. Chứng kiến nhà điêu khắc Lê Công Thành công phu tìm chọn chỗ cho tác phẩm của mình yên vị, tôi hiểu đó không phải là ngẫu nhiên ông tiêu tốn thời gian vào một công đoạn rất quan trọng của quá trình sáng tạo. Với vị trí đặt so le nhau, Người đàn bà trước biển chống cằm hướng ra phía biển, trong khi Cây đèn biển cách điệu bằng hình ảnh người phụ nữ với bộ ngực tràn trề sức sống lại quay mặt về phía trong đất liền, tôi cho rằng đó là hai tác phẩm ấn tượng nhất ở trại sáng tác điêu khắc này. Nhiều tác phẩm khác cũng tạo dấu ấn cho khách tham quan. Nhưng, chúng tôi chưa thực hài lòng vì khi tổ chức trại cũng là lúc Công ty chúng tôi đang còn san lấp biển. Toàn bộ không gian 120 ha ngổn ngang như một công trường. Có những pho tượng gần như đặt tạm, phải thiết kế lại công viên. Theo đó, có sự điều chỉnh vị trí đặt tượng, hoàn thiện tác phẩm. Như tượng Người đàn bà trước biển được nâng cao thêm 50 cm. Hệ thống điện chiếu sáng cũng được sử dụng ở các hình thức chiếu hắt, chiếu chìm... bên cạnh hệ thống cây xanh hợp lý nhằm bổ sung, hỗ trợ lẫn nhau, tôn vẻ đẹp cho tác phẩm trong sự hài hoà với cảnh quan”.
Với sự cộng tác của nhà tư vấn số 1- chị Đặng Thị Khuê - ủy viên Ban Thư ký Hội Nghệ sĩ tạo hình Việt Nam, thành viên HĐQT Quỹ Thụy Điển -Việt Nam phát triển văn hoá và nhiều bạn trong và ngoài Hải Phòng cùng có mối quan tâm về văn hoá trong du lịch ở Đồ Sơn, Hải Phòng, Trại điêu khắc quốc tế ấy đã thành công với những kết quả thật không ngờ: Tổng chi phí cho trại khoảng gần 4 tỷ đồng; trong đó Quỹ Thuỵ Điển -Việt Nam phát triển văn hoá tài trợ 400 triệu đồng. Chi phí cho nguyên liệu đá khoảng 1,7 tỷ đồng. Mỗi tác giả tham gia trại 500 USD. Còn lại là các khoản khác. So với các Trại điêu khắc quốc tế trước đây ở Huế và một số địa phương khác, đây là mức chi phí thấp nhất. Theo đó, thời gian sáng tác cũng ở mức ngắn nhất - chỉ một tháng. Đổi lại, trại có tới 48 tác phẩm, trong đó có những tác phẩm vô giá, lớn cả về quy mô, kích thước không chỉ của 16 tác giả nước ngoài mà ngay cả trong nước, lần đầu tiên có mặt hai nhà điêu khắc hàng đầu của Việt Nam: Lê Công Thành và Nguyễn Hải. Lê Công Thành có Cây đèn biển và Người đàn bà trước biển tạo hình từ 5 mét khối đá cẩm thạch. Nguyễn Hải có Thiếu nữ và Miếu ông. Miếu ông với hình ảnh cách điệu khá độc đáo của con cá biến thành cái miếu. Bên cạnh đó là tác phẩm của Đỗ Tuyên, Lương Văn Việt, Đào Châu Hải, Phan Phương Đông, Ca Lê Thắng, Phan Gia Hương, Mai Thu Vân, Trương Bé, Phạm Ngọc Lâm, Nguyễn Huy Tính, Ngô Liêm... Các nhà điêu khắc quốc tế đến từ Tây Ban Nha, Hà Lan, Bỉ, Bungari, ấn Độ, Ai len, Mỹ, Anh, Thụy Điển....cũng rất đa dạng trong sử dụng chất liệu đá như granit, ba zal, cẩm thạch xanh, trắng, sọc, gang... Alak Roy- tác giả người Bangladet có tác phẩm Lắng nghe nhạc điệu biển mô phỏng cái tai người. Wirfriel Behre ( Đức) có Dòng chảy với 7 hòn đá hằn dấu tích những dòng chảy gợi lên sức mạnh bất tử của các dòng văn hóa toàn cầu.. John M.Weidman ( Mỹ) với tác phẩm điêu khắc đơn giản như cái lỗ khóa mời mọi người đến khám phá bí mật của thiên nhiên, cuộc sống. Không chỉ gây ấn tượng trong ngày khai mạc mà sau đó, những tác phẩm điêu khắc ấy đã làm thay đổi cách nhìn của người nước ngoài về Hải Phòng. Một chuyên gia xây dựng người Đức đã nói qua người phiên dịch - nhạc sĩ Đàm Hường (Hội viên Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng): “Tôi không có ấn tượng rõ rệt về Hải Phòng khi buổi tối ở trong nội thành. Nhưng khi nhìn thấy “Dòng chảy” của người nước tôi tại Hòn Dấu Resort, tôi lại ngạc nhiên: à, thì ra nơi này cũng tuyệt đấy chứ”!
Lắng nghe nhạc điệu biển - Alak Roy (Bangladet)
Hơn 5 năm đã trôi qua, giờ trở lại Hòn Dấu Resort với hai lớp kè vững chãi như một chiếc thắt lưng khổng lồ nhiều sắc mầu đẩy biển ra xa, để ôm trọn vào lòng một phần cơ thể Đồ Sơn tràn căng sức sống. Hình hài diện mạo đổi thay ấy đã nói lên tất cả những gì người ta thường nghe: Bàn tay ta làm nên tất cả/ Có sức người sỏi đá cũng thành cơm (Hoàng Trung Thông). Nhưng, ở một mô hình tư nhân đầu tư kinh phí lấy mặt nước làm điểm xuất phát thì đó còn là cái tinh thần dũng cảm, dám “đổ của xuống sông xuống bể” của các thành viên Công ty Cổ phần Du lịch quốc tế Hòn Dấu để Hải Phòng có thêm một không gian biển rộng hơn 100 ha đẹp đến nhường này. Và tôi cũng nhìn rõ tiện ích nhiều mặt của khu du lịch này trong mối liên quan với các khu vực khác ở Đồ Sơn ( mà tiện nhất là đi ra đảo đèn Hòn Dấu từ bến tầu chắn gió mà Hòn Dấu Resort tạo ra gần hơn và cũng ít sóng gió hơn so với đi từ Bến Nghiêng). Thật là những tấm lòng quá tâm huyết với vùng biển đảo tiềm năng của Hải Phòng! Chỉ tiếc, kể từ năm ấy, Hòn Dấu Resort đã không có thêm tác phẩm điêu khắc nào nữa. Đã có nhiều hơn những con vật giả và thật xuất hiện trên nhiều lối đi trên đồi, ven núi... làm Đồ Sơn lại không hơn nhiều nơi khác!. Thì thôi, cũng chẳng sao. Vì trẻ con thích nhìn con voi giả, gấu giả, khỉ giả, khủng long giả... hơn là nhìn những cái tai người, người đàn bà chống cằm nhìn ra biển làm từ đá. Nhưng khi ý tưởng sáng tạo từ cảm xúc biển, những triết lý từ biển cả gửi gắm qua tác phẩm điêu khắc bị phá vỡ, thì lại là câu chuyện buồn của không gian văn hóa.Tôi lấy lại lời than thở này của một nhà điêu khắc Hải Phòng khi ông cũng như tôi và nhiều người sửng sốt trước cảnh hai bên tác phẩm điêu khắc Cây đèn biển bằng đá cẩm thạch của nhà điêu khắc Lê Công Thành đang được lắp thêm hai con ngựa ở tư thế chồm lên bầu ngực đá!?
Trong cái thế “dùng dằng nhìn đi, ngoái lại” phía Cây đèn biển bị biến tấu làm mất đi ngôn ngữ riêng biệt của loại hình điêu khắc, tôi lại nhớ biết bao cái âm thanh cuồn cuộn trong bản hợp xướng mở biển từ Hòn Dấu Resort những ngày đầu.Vẫn còn kia hình ảnh nhà điêu khắc Nhật Bản lau giọt mồ hôi khi chế tác Dũng sĩ biển; Và câu nói đầy thiện cảm của nhà điêu khắc Mỹ John M.Weidman: “ Về đây, chúng tôi được hiểu thêm và khâm phục người Hải Phòng với những con người cần cù xây dựng đất nước. Cảm giác hết mình với nghệ thuật. Với đồng nghiệp, tôi xin nói:. Nếu bạn là nghệ sĩ, bạn sẽ có tất cả!”. Chợt thấy thấm thía câu nói của một nhà đầu tư khi ông đúc rút ra bài học kinh nghiệm: “ Tạo một không gian văn hóa ở khu du lịch sinh thái có núi, có biển, có các cơ sở tín ngưỡng đáp ứng nhu cầu du lịch sinh thái, tâm linh, nghỉ dưỡng như ở Hòn Dấu Resort quả là không đơn giản, nhất là ở mô hình tư nhân đầu tư kinh phí. Đường nét, hồn cốt văn hóa được tạo ra bởi tầm nhìn của các nhà dầu tư kinh doanh với tiềm năng sáng tạo của giới nghệ sĩ mới là yếu tố tạo nên bản sắc riêng của diện mạo du lịch Đồ Sơn. Nên tư nhân đầu tư phát triển hạ tầng cơ sở kỹ thuật, càng không thể không đầu tư cho văn hóa. Mà đã đầu tư cho văn hoá thì thực chất cần nghĩ đến cái lâu dài hơn là cái trước mắt”.
Hòn Dấu Resort- khu lấn biển với những con người dám nghĩ, dám làm, dám “đi lên từ mặt nước chân mây” là thành quả tuyệt vời của thời mở cửa. Trong khi chờ đón những bất ngờ từ khu du lịch giàu tiềm năng này, dường như những tác phẩm điêu khắc trong vườn tượng cần nhiều hơn sự săn sóc. Và du khách thì vẫn “dùng dằng câu hỏi”: ở đây liệu có nữa không những tác phẩm nghệ thuật tạo điểm nhấn hài hòa với cảnh quan, thể hiện sự cảm nhận, đối thoại của con người với thiên nhiên từ ngôn ngữ nghệ thuật?./.
Trại sáng tác Hòn Dấu 12/ 2011
Ký: Anh Thơ
|
Tạp chí Cửa biển 
