Bến cảng - Tranh Vũ Thanh Nghị

CLB hài hước

Hậu duệ của Cuội
Chọt Ngồi làm vua mãi cũng buồn chán, nên Cuội quyết định đi tìm một đệ tử xứng đáng để truyền ngôi. Tìm mãi mà không thấy được ai giỏi ngang, chứ khoan nói là hơn mình trong cái khoản lừa dối, nên Cuội rất buồn. Một...

 






Hiện có 122 khách Trực tuyến
Những vần thơ viết cho thiếu niên, nhi đồng

Nguyễn Văn Thanh

(Quảng Trị)

Thơ viết về thiếu niên, nhi đồng là một tài sản tinh thần vô giá đối với các thế hệ thiếu nhi Việt Nam. Bằng sự am hiểu, bằng niềm say mê, bằng tấm lòng yêu thương trẻ, các nhà thơ  đã đem đến cho các em  những bài học thiết thực để phấn đấu vươn lên thành con ngoan, trò giỏi, thành những người chủ tương lai của nước nhà.

Khi nói đến lòng yêu thương trẻ, văn thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh như dành riêng một niềm yêu thương vô hạn, niềm cảm xúc thiết tha. Cách mạng Tháng Tám mới thành công, công việc nước nhà còn bề bộn, mặt khác lại phải bắt tay ngay vào cuộc kháng chiến chống Pháp trường kỳ, nhưng Đảng, Chính phủ và Bác Hồ vẫn quan tâm đến thiếu nhi. Tờ Thiếu sinh-tiền thân của báo Thiếu niên Tiền phong đã ra mắt từ năm 1946. Hằng năm vào dịp Tết Trung Thu, 1/6 hay những dịp biểu dương khen ngợi thiếu nhi, Bác Hồ đều có thơ chúc Tết, thư khen các cháu. Bài thơ đầu tiên Bác viết cho thiếu nhi là bài “Kêu gọi thiếu nhi” (1941), trong đó Bác khẳng định:

“Trẻ em như búp trên cành,

Biết ăn ngủ, biết học hành là ngoan”.

Điều đặc biệt là không Trung thu nào mà Bác Hồ không có thư cho các cháu. Đó cũng là dịp Bác nhắc nhở về học tập, về “tuổi nhỏ làm việc nhỏ”-nhưng cái chính vẫn là tấm lòng yêu thương da diết: “Ai yêu các nhi đồng /Bằng Bác Hồ Chí Minh/ Tính các cháu ngoan ngoãn/ Mặt các cháu xinh xinh/ Mong các cháu cố gắng/Thi đua học và hành/ Tuổi nhỏ làm việc nhỏ/ Tùy theo sức của mình/ Để tham gia kháng chiến/ Để gìn giữ hòa bình/ Các cháu hãy xứng đáng” (Trung thu năm 1952).

Trung thu năm 1954, sau khi có thư chúc Tết các em, Bác còn viết hai câu thơ như một lời dự đoán tiên tri cho những mùa trung thu sau của đất nước:

“Bao giờ Nam Bắc một nhà

Các cháu xúm xít thì ta vui lòng”

Khi nói đến trẻ thơ, văn thơ Bác như dành riêng một niềm yêu thương vô hạn, niềm cảm xúc thiết tha. Nhà thơ Tố Hữu viết: “Và các em có hiểu vì sao/ Lòng Bác mênh mông vẫn dạt dào/ Yêu nụ mầm non, yêu tuổi trẻ/ Biển thường yêu vậy sóng xôn xao” (Theo chân Bác).

Thơ thiếu nhi Việt Nam từ sau cuộc kháng chiến chống Mĩ, đặc biệt từ 1986 có sự phát triển mạnh mẽ và phong phú. Công cuộc đổi mới toàn diện của đất nước đã thực sự đem lại một không khí mới cho văn học nước nhà, trong đó có bộ phận văn học thiếu nhi. Sáng tác cho các em, từ những năm đầu thời kì đổi mới đến nay, đã đạt được những thành tựu đáng kể, với những tác giả quen thuộc đã dành tất cả tâm huyết cho các em như Phạm Hổ, Võ Quảng, Định Hải, Xuân Quỳnh…

Gần 50 năm cầm bút, Võ Quảng đã để lại cho văn học thiếu nhi Việt Nam một di sản đồ sộ với những tuyển tập như Nắng sớm (thơ,1965), Anh Đom đóm (thơ, 1970), Quê nội (truyện, 1973), Gà mái hoa (thơ, 1975).  Ông từng tâm sự: ‘Viết cho thiếu nhi, đó là niềm vui, là lẽ sống của tôi”. Những vần thơ của Phạm Hổ theo dấu thời gian đã in đậm vào tâm hồn thiếu nhi hàng thế hệ như: “- Cốc, cốc, cốc! /Ai gọi đó? /Tôi là Thỏ / Nếu là Thỏ / Cho xem tai...” (Mời vào); “Dưới vỏ một cành bàng / Còn một vài lá đỏ / Một mầm non nho nhỏ / Còn nằm nép lặng im” (Mầm non) hay “Ai dậy sớm/ Đi ra đồng / Cả vừng đông / Đang chờ đón” (Ai dậy sớm)... Nhà nghiên cứu Phong Lê nhận xét: “Thơ Võ Quảng ít nói điều gì cao xa, to tát, trừu tượng. Ông chỉ nói những chuyện nhỏ nhẹ, bình thường, với giọng vui hóm, ngộ nghĩnh... Nhưng mặc dù vậy, hay chính vì vậy, thơ ông lại rất giàu ý vị giáo dục”.

Nhà thơ Phạm Hổ tâm sự: “Nếu được sống thêm một lần nữa, tôi vẫn chọn nghề cũ: “Làm thơ, viết văn cho các em đọc, còn vẽ tranh cho các em xem nữa” (Nhà văn Việt Nam hiện đại, NXB Hội Nhà văn 1996). Thơ của ông luôn ngộ nghĩnh, sinh động, vui vẻ: “Mười quả trứng tròn/ Mẹ gà ấp ủ/ Mười chú gà con/ Hôm nay ra đủ/ Lòng trắng lòng đỏ/ Thành mỏ thành chân/ Cái mỏ tí hon/ Cái chân bé xíu…” (Mười quả trứng tròn). Bài “U ốm”,  Phạm Hổ cũng đã nói lên được tình cảm của người con thương mẹ sâu xa mà giản dị:  “U ốm nằm nhà/ Không ra đồng được/ U đắp kín chăn/ Mặt quay vào vách/ Em vẫn đi học/ Trường xa càng xa/ Người em ở lớp/ Lòng em ở nhà”.

Nhà thơ Định Hải, nguyên Trưởng ban Văn học thiếu nhi Hội Nhà văn Việt Nam, là một trong những nhà thơ có nhiều cống hiến cho nền văn học thiếu nhi. Đọc thơ Định Hải người đọc dễ dàng bắt gặp những câu thơ giản dị, trong sáng hồn nhiên với lối gieo vần tạo nhịp điệu kiểu như: “Nghé à, nghé ơi!/ Mùa xuân êm mát/ Cỏ xanh mượt đồi/ Đồng xanh bát ngát” (Gọi nghé). Thơ Định Hải còn cấu tứ chặt chẽ, hình tượng đẹp, lứa tuổi nào cũng yêu thích: “Chuồn chuồn kim ơi, chuồn chuồn kim/ Bà đang đi tìm, đang đi tìm / Về giúp bà, giúp bà khâu áo” (Chuồn chuồn kim) .

Nữ thi sĩ Xuân Quỳnh được nhiều thế hệ độc giả yêu mến. Xuân Quỳnh đã được tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật đợt 1 và mới đây được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh. Xuân Quỳnh không những viết thơ mà còn cả văn xuôi cho các em nữa. Thơ của chị được các em yêu thích bởi tính hóm hỉnh, vui tươi, nồng ấm và phù hợp với tâm lí tuổi thơ, mang lại cho các em bao điều thú vị,  đặc sắc nhất phải kể tới bài “Con yêu mẹ”: “-  Con yêu mẹ bằng ông trời/ Rộng lắm không bao giờ hết/ Thế thì làm sao con biết/ Là trời ở những đâu đâu/ Trời rất rộng, lại rất cao/ Mẹ mong, bao giờ con tới?”.

Ngoài ra, thơ ca cho thiếu nhi còn có những sáng tác của Huy Cận, Trần Đăng Khoa, Phan Thị Thanh Nhàn…. Thế giới trong thơ của các nhà thơ với  thiên nhiên gần gũi, một tiếng hót, một mùi hương, một nụ hoa, mầm non …giàu  chất thơ, giàu màu sắc, giàu nhạc điệu.

Huy Cận viết về con tôm với giọng vui tươi, dí dỏm như chính tâm hồn các em: “Bạn ơi bạn đừng/ Bạn đừng bắt chước /Con tôm nó đi/ Nó đi thụt lùi (Con tôm). Cũng có khi giọng thơ giống như tiếng cười trong trẻo của trẻ nhỏ, vừa mang giọng kể, vừa mang giọng tả hành động của con vật: Sóc ta dậy sớm /Cái đuôi quét trời/ Bốn chân nghịch ngợm / Chẳng yên đứng ngồi (Con sóc). Bài thơ “Cá” của Huy Cận nói về công việc nuôi cá của bé nhưng tác giả vừa gợi cái ý ngộ nghĩnh tuổi thơ vừa mở ra trí tưởng tượng trong cách nhìn, cách nghĩ sâu xa rất hợp lý: “Bé cũng nghĩ đi đâu/ Quên học bài mẹ mắng/ Cá bống vội trồi đầu/ Hớp một vòng ánh nắng”.

Nhà thơ Trần Đăng Khoa làm thơ khi còn là một cậu thiếu nhi. Thơ của Trần đăng Khoa là sự cảm nhận thiên nhiên tinh tế. Từ cây chuối, gốc dừa, lá trầu, trái bưởi. Cho đến đàn kiến hành quân, con cua đồng, hay con chuồn chuồn, chú bướm vàng bên bờ cỏ. Hoặc là các sự vật hiện tượng như nắng, mưa, mây, gió. Tất cả đều trở thành thơ. Tất cả đều gần gũi nhưng thi vị xuất phát từ chính hơi thở của tâm hồn tác giả.  Trong bài “Một buổi sáng nhà em” với bao nhiêu nhân vật ngộ nghĩnh và sinh động, mà ta vẫn bắt gặp ở bất cứ vùng quê nào: “Cậu mèo đã dậy từ lâu/ Cái tay rửa mặt, cái đầu nghiêng nghiêng/ Mụ gà cục tác như điên/ Làm thằng gà trống huyên thuyên một hồi/ Cái na đã tỉnh giấc rồi/ Đàn chuối đứng vỗ tay cười vui sao!”.

Phan Thị Thanh Nhàn là nhà thơ xuất hiện vào thời kỳ chống Mỹ, nổi tiếng với những bài thơ cho người lớn, nhưng cũng nhiệt tình tham gia viết cho thiếu nhi. Chị còn là tác giả của nhiều cuốn sách thiếu nhi: Con muốn mặc áo đỏ đi chơi, Xóm đê ngày ấy; Tuổi trăng rằm, Bỏ trốn và gần đây là Học trò lớp chín….Nhớ nhất là bài thơ  “Làm anh”: “Làm anh khó đấy/ Phải đâu chuyện đùa/ Với em gái bé/ Phải “người lớn” cơ…Làm anh thật khó/ Nhưng mà thật vui/ Ai yêu em bé/ Thì làm được thôi”. Giọng thơ của chị thật mềm mại, ấm áp. Cách nói sao mà khéo, dỗ dành đến ngọt.

Những năm 90 đến nay, đội ngũ viết cho các em được bổ sung thêm nhiều cây bút trẻ như Trần Thiên Hương, Nguyễn Quang Thiều, Lê Cảnh Nhạc, Nguyễn Nhật ánh, Hà Lâm Kì, Quách Liêu, Phan Hồn Nhiên, Văn Công Toàn…

Thiếu nhi nước nhà đã được nhiều thế hệ các nhà văn, nhà thơ chuyên tâm, say mê với sự nghiệp văn học - giáo dục trẻ em. Viết thơ cho các em thật không dễ, nói như nhà văn Gorki trong lời khuyên các bạn trẻ viết văn, “Mỗi câu thơ, mỗi lời văn viết cho trẻ  đọc lời văn đó, câu thơ đó, phải là những ánh sáng của viên ngọc, phải là chất tư tưởng của máu thịt, chất hình tượng của sự gạn đục khơi trong”.

 

Tài liệu tham khảo:

- Bác Hồ kính yêu của em,  NXB Kim Đồng tuyển chọn và xuất bản năm 2007.

- Ai dậy sớm (Võ Quảng), NXB Kim Đồng 2016.

- Những bài thơ nho nhỏ (Phạm Hổ), NXB Kim Đồng 2016.

- Góc sân và khoảng trời (Trần Đăng Khoa), NXB Kim Đồng 2016.

- Con muốn mặc áo đỏ đi chơi (Phan Thị Thanh Nhàn), NXB Kim Đồng 2016.

 
 

Tạp chí Cửa Biển số 187 (10/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 186 (9/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 185 (8/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 184 (7/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 183 (6/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 182 (5/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 181 (4/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 180 (3/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 178,179 (1,2/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 177 (12/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 176 (11/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 175 (10/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 174 (9/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 173 (8/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 172 (7/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 171 (6/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 170 (5/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 169 (4/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 168 (3/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 166,167 (1,2/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 165 (12/2015)

Tạp chí Cửa Biển số 164 (11/2015)

Tạp chí Cửa Biển số 163 (10/2015)

Tạp chí Cửa Biển số 162 (9/2015)