Bến cảng - Tranh Vũ Thanh Nghị

CLB hài hước

Hậu duệ của Cuội
Chọt Ngồi làm vua mãi cũng buồn chán, nên Cuội quyết định đi tìm một đệ tử xứng đáng để truyền ngôi. Tìm mãi mà không thấy được ai giỏi ngang, chứ khoan nói là hơn mình trong cái khoản lừa dối, nên Cuội rất buồn. Một...

 






Hiện có 20 khách Trực tuyến
Nghệ thuật hát xẩm cần được bảo tồn và quảng bá trong học đường

Từ những năm 60 trở về trước, hát xẩm thông dụng ở các tỉnh Nam Định, Ninh Bình, Thái Bình, Hà Nam, Sơn Tây, Hà Nội, Hải Dương, Hải Phòng… Sau đó vì những nguyên nhân khác nhau về môi trường xã hội, đặc biệt là những quan niệm sai lầm của chính quyền và cơ quan quản lý văn hóa, các phường xẩm dần tan rã. Những xẩm nhân được quy tụ lại trong những hợp tác xã vót tăm tre, đan lát hay bện chổi rơm. Nghệ nhân xẩm tài danh thì mất dần, mang theo những tinh hoa của nghệ thuật xẩm mà không truyền lại được cho thế hệ kế tiếp.

Những năm 80 của thế kỷ 20, nhiều nhà nghiên cứu, các nghệ sĩ tâm huyết đã gắng khôi phục lại nghề hát xẩm nhưng không thành công. Đến năm 2008, một số nghệ sĩ, nhạc sĩ thuộc Trung tâm Phát triển nghệ thuật Âm nhạc Việt Nam đã từng bước đưa loại hình nghệ thuật này trở lại với công chúng ở Hà Nội. Nghệ sĩ tâm huyết với xẩm và người yêu xẩm ở các nơi cũng dần dần tìm cách khôi phục, bảo tồn nghệ thuật này. Ở Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Giang, Hưng Yên cũng đã hình thành các nhóm, câu lạc bộ hát xẩm (chiếu xẩm).

Có thể nói ở Hải Phòng, người góp nhiều công sức cho việc bảo tồn, quảng bá nghệ thuật xẩm là Nghệ nhân dân gian Việt Nam NNDG Việt Nam Đào Bạch Linh. Anh đưa xẩm về Hải Phòng vào đầu năm 2010 với việc tập hợp những người yêu thích nghệ thuật này lại để phổ biến, học hỏi lẫn nhau. Tháng 3/2013 nhóm xẩm của anh tham gia sinh hoạt tại Trung tâm Văn hóa quận Lê Chân với tên gọi Câu lạc bộ (CLB) hát xẩm Hải Thành (gọi nôm là Chiếu xẩm Hải Thành). Xuất thân không phải trong một gia đình nghệ thuật, bằng lòng đam mê và quyết tâm Đào Bạch Linh đã theo thầy ở tỉnh xa và tự học để có thể vừa miệng hát, tay kéo nhị, chân đạp phách.

Khi còn là sinh viên tại Hà Nội, cuối tuần anh lại lặn lội về Quảng Phúc, Yên Phong, Yên Mô, Ninh Bình học đàn, hát xẩm từ NNGD Hà Thị Cầu. Thạo nghề, Đào Bạch Linh truyền dạy cho những học viên yêu thích xẩm. CLB Hải Thành có hơn 20 hội viên từ 7 đến 76 tuổi. Năm 2015 trở thành một thành viên của Hội Văn nghệ Dân gian trực thuộc Hội Liên hiệp VHNT Hải Phòng). Hiện nay, Chiếu xẩm Hải Thành sinh hoạt 4 buổi/tuần tại nhà Đào Bạch Linh. Không chỉ sinh hoạt và dạy xẩm tại gia anh còn đến Trường Khiếm thị dạy nghề miễn phí cho các em nhỏ tàn tật, biểu diễn tại các sự kiện văn hóa thành phố như lễ hội truyền thống, liên hoan nghệ thuật quần chúng, giao lưu văn nghệ dân gian giữa các địa phương.

Những năm gần đây, vào ngày 22 tháng 2 và 22 tháng 8 âm lịch, Giáo phường xẩm Hải Thành đều tổ chức giỗ tổ nghề và giao lưu hát xẩm tại đình Niệm Nghĩa hoặc đình Hào Khê, có sự tham dự các tỉnh, thành Hà Nội, Hải Dương, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Vĩnh Phúc, Quảng Ninh, TP Hồ Chí Minh. Giáo phường Hải Thành cũng là thành viên tích cực của Giáo phường hát thuộc Hội Đình làng Việt Nam. Giáo phường còn giúp thành lập nhóm xẩm, hướng dẫn chuyên môn và cách duy trì chiếu xẩm tại một số đơn vị, trường học. Đó chính là hoạt động tích cực của Giáo phường Hải Thành trong việc giữ gìn, phát triển và quảng bá nghệ thuật xẩm.

Hát xẩm có hai dòng là xẩm hát hành nghề (hiện nay hầu như không còn) và xẩm sân khấu…với 8 làn điệu chính. Về thể loại có xẩm chợ (hát tại nơi công cộng như chợ búa, bến tàu, bến xe); xẩm nhà trò hay nhà tơ (hát tại hàng quán, tư gia), xẩm huê tình (hát giao duyên), Xẩm thập ân (kể công cha, nghĩa mẹ, ơn thầy)...Trong mỗi thể loại,  làn điệu cơ bản giống nhau nhưng phong cách thể hiện khác nhau, môi trường diễn xướng cũng không giống nhau. Bên cạnh các loại xẩm chính như xẩm huê tình, xẩm ba bậc, xẩm thập ân... nghệ nhân xẩm đã kết hợp thêm các loại hình khác như sa mạc, trống quân, cò lả, hát ví... Việc kết hợp như vậy làm phong phú, mượt mà cho các câu hát xẩm, lại vừa phổ biến được các loại hình khác rộng rãi trong dân gian. Những làn điệu đó đều được “xẩm hóa” cho đúng với phong cách dân dã của các nghệ sĩ. Như điệu hát trống quân, vốn là một điệu hát đối đáp trai gái trữ tình đã được xẩm chuyên dùng để chuyển tải nội dung châm biếm, đả kích  thói hư tật xấu trong xã hội, như bài Dâu lười hay Rể lười...

 

Theo truyền thuyết, đàn bầu được coi là nhạc cụ đặc trưng của xẩm lúc ban đầu. Song, phần vì âm lượng hạn chế, phần vì khó học, khó chơi hơn đàn nhị nên không phải nhóm xẩm nào cũng sử dụng. Một nhóm xẩm thường có đàn nhị, sênh, phách và cặp trống mảnh (trống da một mặt). Nhưng với hoàn cảnh nay đây mai đó, chỉ cần một đàn nhị và cỗ phách hay cặp sênh cùng giọng ca lôi cuốn là đã có thể thu hút được khán giả.

Xẩm chợ (còn gọi là xẩm dân gian) hiện nay hầu như không còn. Giờ đây, xẩm được biểu diễn trên sân khấu, sân đình, tư gia như kiểu thính phòng hay phục vụ khách du lịch. Và người biểu diễn xẩm không chỉ là người khiếm thị mà còn là các nghệ nhân, nghệ sĩ chuyên nghiệp.

Xẩm được xếp vào thành phần âm nhạc cổ truyền chuyên nghiệp, nhưng rõ ràng xẩm là một thể loại chứa đựng hầu hết những đặc tố cơ bản của âm nhạc dân gian. Vậy nên có thể khẳng định hát xẩm là loại hình ca nhạc dân gian mang tính chuyên nghiệp. Xẩm ngày xưa là của những người khiếm thị than thân trách phận, kể vể sự kém may mắn của bản thân, còn xẩm ngày nay là của mọi người hát về những điều chướng tai gai mắt trong xã hội, đả kích và phê phán những thói hư tật xấu của con người hoặc những lời ca vẻ đẹp quê hương, đất nước, ca ngợi tình yêu đôi lứa, gây cười…

Theo thời gian, số người yêu thích nghệ thuật xẩm ngày một đông với đủ mọi lứa tuổi, tầng lớp xã hội, nên cũng giống như một số dự án thí điểm đưa nghệ thuật truyền thống (hát chèo, quan họ, cải lương, hát xoan, ca trù...) vào các trường phổ thông. Đào Bạch Linh - Chủ nhiệm Giáo phường xẩm Hải Thành mong muốn nghệ thuật xẩm cũng được truyền dạy rộng rãi cho các em học sinh, nhằm bảo tồn một loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc trước nguy cơ mai một./.

 

PHẠM VĂN THI

 
 

Tạp chí Cửa Biển số 201 (3/2019)

Tạp chí Cửa Biển số 199,200 (1,2/2019)

Tạp chí Cửa Biển số 198 (12/2018)

Tạp chí Cửa Biển số 197 (10/2018)

Tạp chí Cửa Biển số 196 (9/2018)

Tạp chí Cửa Biển số 195 (8/2018)

Tạp chí Cửa Biển số 194 (7/2018)

Tạp chí Cửa Biển số 193 (6/2018)


Tạp chí Cửa Biển số 192 (5/2018)

Tạp chí Cửa Biển số 191 (4/2018)

Tạp chí Cửa Biển số 190 (3/2018)

Tạp chí Cửa Biển số 189 (2/2018)

Tạp chí Cửa Biển số 187 (10/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 186 (9/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 185 (8/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 184 (7/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 183 (6/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 182 (5/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 181 (4/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 180 (3/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 178,179 (1,2/2017)

Tạp chí Cửa Biển số 177 (12/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 176 (11/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 175 (10/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 174 (9/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 173 (8/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 172 (7/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 171 (6/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 170 (5/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 169 (4/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 168 (3/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 166,167 (1,2/2016)

Tạp chí Cửa Biển số 165 (12/2015)

Tạp chí Cửa Biển số 164 (11/2015)

Tạp chí Cửa Biển số 163 (10/2015)

Tạp chí Cửa Biển số 162 (9/2015)